
قهوه و سلامتی
مهر 12, 1400
ترتیب پیشنهادی باشا برای خواندن مقالات دیگر از این مجموعه:
۴- همهچیز دربارهی قهوهی بدون کافئین
۱۰- ملاقات با خانوادهی قهوه در کافهها
۱۱- ابزارهای دمآوری قهوه
۱۲- فرهنگ اصطلاحات قهوه
ملاقات با خانوادهی قهوه در کافهها
از آنجا که در کشورمان افراد زیادی هستند که آشنایی چندانی با مصرف قهوه و انواع آن ندارند، و همچنین به دلیل تنوع قهوههایی که معمولاً در کافهها سِرو میشوند، به جا دیدیم که در نوشته ای به معرفی آنها بپردازیم.
در همین ابتدا چند اشاره لازم است.
اشارهی اول:
تفاوت وجود دارد بین زمانی که خودتان قصد دَمآوریِ قهوه دارید و میخواهید قهوه را به صورت «دان» و یا «آسیابشده» خریداری کنید، با زمانی که قصد سفارش یک فنجان قهوه در کافه یا هتل را داشته باشید.
همانطور که از نام نوشته مشخص است، قصد داریم شما را با انواع قهوه برای سفارش در کافه، هتل و یا حتا یک میهمانی آشنا کنیم.
اشارهی دوم:
به چند دلیل این نوشته همهی انواع نوشیدنیهای قهوه که در کافهها ممکن است سِرو شوند، پوشش نمیدهد. به صورت مختصر، به دلیل گستردهگی انواع قهوه و سلیقهی « قهوهچی»ها و نامگذاریهایی که ممکن است خودشان به صورت شخصی انجام بدهند، این امر اگر نه غیر ممکن، که دشوار است.
همچنین ممکن است در یک منطقهی جغرافیایی نوعی نوشیدنی قهوه معمول و محبوب باشد اما در منطقهای دیگر یا معمول و محبوب نباشد یا اصلاً ناشناخته باشد.
اشارهی سوم:
ویژهگیهایی مثل طعم، بافت، عطر و پیچیدهگی که از قهوهها میشناسیم را عوامل مختلفی میسازند. [اگر با این ویژهگیها آشنایی ندارید نگران نباشید. از نوشتهی «فرهنگ قهوه» و مجموعه نوشتههایی که به ترتیب در همین صفحه معرفی شدهاند کمک بگیرید.] از نوع گیاه قهوه، محل کاشت که شرایط آب و هوایی را دربر میگیرد، مراحل برداشت، مراحل آمادهسازی جهت صادرات، شیوهی نگهداری، نوع برشتهگی و سبک کاری برشتهکار تا سلیقهی فردی که آن را برای شما دَمآوری و آمادهی نوشیدن میکند، همه و همه اهمیت دارند. پس ممکن است برخی توصیفات در مورد برخی از انواع قهوه بین نوشیدنیهای همنوع کمی تفاوت داشته باشد. یعنی ممکن است شما یک نوع خاص قهوه را در کافهای بپسندید اما در کافهی دیگری نپسندید.

حالا فرض کنید که در یک کافه نشستید، فهرست نوشیدنیهای قهوه را برای شما میآورند و شما میخواهید از بین آنها سفارش دهید. اگر تجربهی چندانی در نوشیدن قهوه ندارید احتمالاً انتخاب برای شما دشوار باشد.
اگر نمیدانید چه چیزی را سفارش دهید، میتوانید از باریستا کمک بخواهید. به او بگویید چه نوع نوشیدنیِ قهوهای نیاز دارید. چه میزان نیاز دارید. قهوهی گرم نیاز دارید یا سرد. اگر بدنتان به کافئین واکنش خوبی نشان نمیدهد بگویید قهوهی بدون کافئین یا کمکافئین نیاز دارید. شاید هم به کافئین بالا نیاز دارید، که در این صورت میتوانید این مورد را با باریستا در میان بگذارید. بگویید چه میزان تلخی دوست دارید یا این که قهوهی شیرین میپسندید. منظور از شیرینی آن شیرینی نیست که به کمک افزودنیهای شیرین مثل شکر یا قند به قهوه اضافه میشوند، منظور شیرینیِ موجود در طعم اصلی قهوه است. قهوهی معطر دوست دارید یا کمعطر، دوستدارید بافت قهوه غلیظ باشد یا رقیق، اگر به ترشی قهوه علاقه دارید باید قهوه با اسیدیتهی بالا سفارش دهید اما اگر ترشی قهوه را دوست ندارید قهوه با اسیدیتهی کم یا بدون اسیدیته سفارش دهید.
در زمان راهنمایی گرفتن از باریستا خجالت نکشید، باریستاها از راهنمایی کردن خوششان میآید. آنها دوست دارند در مورد قهوههایی که دَمآوری میکنند با مشتریان صحبت کنند و نظراتشان را بشنوند. راهنمایی بخش از وظایف یک باریستا است. شما هم میتوانید از روی ادب در زمان پرداخت صورتحساب بابت راهنمایی به باریستا انعام بدهید. این کار تشکر و احترام شما را به باریستا نشان میدهد.
حتا قهوهنوشهای باتجربه هم از باریستا راهنمایی میخواهند. هر کافهای و هر باریستایی ممکن است با ترکیبات مورد علاقهاش از مواد اولیهی یکسانی با کافه و باریستای دیگر، نوشیدنی متفاوتی درست کند. کافی است نیاز یا حس آن لحظهی خود را با باریستا درمیان بگذارید تا با تجربه و سلیقهی خودش به شما نوشیدنی پیشنهاد کند.
قهوهها معمولاً در سه دستهی کلی سِرو میشوند:
– قهوهی خالص و غلیظ
– قهوهی رقیقشده با آب
– قهوهی همراه با شیر و فوم
هر سه دستهی بالا بر پایهی قهوهی «اِسپِرسو» که در ادامه معرفی خواهد شد، درست میشوند. همچنین، هر کدام از دستههای بالا مثل یک خانواده شامل اعضا مختلفی است که با آنها در ادامه آشنا خواهید شد.
دستهی اول:
قهوههای خالص و غلیظ
برای تهیهی این نوع نوشیدنی، هیچ چیز به قهوه اضافه نمیشود و طعم اصلی خود قهوه مرکز توجه است. این نو ع قهوه به دو دسته تقسم میشود؛ «قهوهی سیاه» که یک قهوهی دَمی است و قهوهی «اَسپِرسو». معمولاً در نوع اِسپِرسو به دلیل غلظت و تلخی زیاد در مقادیر کم سِرو میشود. مثلاً یک شات یا دو شات -هر شات معادل یک/سوم فنجان است.
– قهوهی سیاه – Black Coffee
دانِ «قهوهی سیاه» یا قهوهی معمولی به نسبتِ دانِ مورد استفاده در قهوهی «اِسپِرسو» میزان برشتهگی کمتری دارد. دانهای قهوهی مورد استفاده برای اِسپِرسو را در زمان آسیاب بسیار ریز آسیاب میکنند به اندازهای که نتیجه شبیه به دانههای شِن شوند. همچنین شیوهی دَمآوری قهوهی سیاه با اِسپِرسو متفاوت است. قهوهی سیاه به نسبتِ قهوهی اِسپِرسو کافئین کمتری دارد.
گاهی این قهوه را «قهوه نُوآر» مینامند. این اصطلاح برای شیفتهگان ادبیات و سینمای گنگستری معنای خاصی دارد و تصاویر ذهنی جذابی برایشان بازسازی میکند!
– اِسپِرسو – Espresso
«اِسپِرسو» اولین و پُرمصرفترین نوع از دستهی اول است. فارغ از آن که دانِ قهوهی مورد استفاده در اِسپِرسو چه باشد و میزان برشتهکاری آن چهقدر باشد و شیوهی دَمآوریاش توسط باریستا به چه شکلی انجام شدهباشد، نوعی است که در فهرست نوشیدنیهای قهوه در سراسر جهان زیاد به چشم میخورد.
شیوهی دَمآوری قهوهی اِسپِرسو به کمک دستگاهی به اسم اِسپِرسوساز انجام میشود و متفاوت از ابزارهای معمولِ دَمآوری قهوه است.
– دابل اِسپِرسو – Double Espresso
همان اِسپِرسو است فقط از نظر غلظت دو برابر شده است. این نوع از اِسپِرسو مورد علاقهی افرادی است که به دنبال کسب انرژی بیشتر از قهوهی سیاه و غلیظ هستند. همچنین «دوپیو» هم نامیده میشود
– تریپل اِسپِرسو – Triple Espresso
همان اِسپِرسو است فقط از نظر غلظت سه برابر شده است. این نوع از قهوه مناسب افرادی است که تلخی و غلظت بالا را ترجیح میدهند.
– رِِد آی (چشم قرمز) – Red Eye
«رِد-آی» ترکیبی از قهوهی ِاسپِرسو و قهوهی سیاه (دَمکردهی معمولی) است. هر دو نوع قهوهی استفاده شده در این ترکیب، بدون افزودنی هستند. رِد-آی انتخاب خوبی برای افرادی است که دوست دارند بیدار بمانند. این قهوه به دلیل کافئین بالا فرد را سر حال و بیدار نگه میدارد. کافئین موجود در این نوشیدنی ۱۵۹ میلیگرم است که در مقابل کافئین موجود در یک شات اسپرسو که ۶۴ میلیگرم است، مقدار بالاتری است.
دستهی دوم:
قهوههای سیاه و رقیقشده با آب
برای تهیهی این نوع نوشیدنی به قهوهی اِسپِرسو مقداری آب داغ اضافه میشود تا طعم غلیظ و کافئین بالای موجود در قهوه کمتر شود.
– اَمِریکانو – Americano
قهوهی «اَمِریکانو» یا «اَمِریکَن» متشکل از یک یا دو شات «اِسپِرسو» به همراه یک یا دو شات آب داغ است. بسته به ذائقهی افراد این نسبت میتواند تغییر کند.
تولد قهوهی یا «اَمِریکانو» به جنگ جهانی دوم باز میگردد. سربازان امریکایی که در کشور ایتالیا میجنگیدند تحمل نوشیدن قهوهی اِسپِرسو محبوب ایتالیاییها را نداشتند. امریکاییها قهوه را به صورت دَمکرده در کشورشان تهیه میکردند که متفاوت از شیوهی تهیهی اِسپِرسو است. سربازان امریکایی برای آنکه به قهوهی اِسپِرسوی ایتالیایی رنگ و بوی قهوههای دَمی خودشان را بدهند آن را با مقداری آب داغ رقیق میکردند. پس از پایان جنگ سربازان امریکایی این عادت ترکیب آب داغ با قهوهی را به کشورشان بردند و آن جا رواج دادند.
– لانگ بِلَک – Long Black
منشاء قهوهی «لانگ بِلَک» به قارهی اقیانوسیه و کشورهای نیوزیلند و استرالیا میرسد. لانگ بِلَک از همان موادی تشکیل میشود که قهوهی «اَمِریکانو»؛ حتا در مقدار ترکیب مواد هم مشابه هستند.
این نوشیدنی ترکیبی از قهوهی اِسپِرسو -در یک یا دو شات- و آب داغ است؛ درست همانند قهوهی اَمِریکانو. تفاوت در ترتیب ترکیب اِسپِرسو و آب داغ است. به این صورت که در قهوهی لانگ بِلَک ابتدا آب داغ در فنجان ریخته میشود و بعد به آن اِسپِرسو اضافه میشود که این ترتیب برعکس قهوهی اَمِریکانو است.
همین جابهجایی در زمان اضافهکردن مواد باعث تغییر در کیفیت قهوه میشود.
در قهوهی اَمِریکانو زمانی که آب داغ در فنجان ریخته میشود سریع با اِسپِرسو و خامه [اختیاری] که پیش از آن در فنجان موجود بودند ترکیب میشود و طعمی شبیه به نوعی قهوهی دَمی که با «کِمَکس» دَمآوری شده، پیدا میکند. در قهوهی لانگ بِلَک به دلیل آن که آب داغ اول ریخته میشود و بعد از آن قهوهی اِسپِرسو و خامه [اختیاری] اضافه میشوند، خامه دستنخورده باقی میماند و باعث میشود طعم قهوهی لانگ بِلَک در چند جرعهی اول متمرکزتر باشد و در انتها به نسبتِ اَمِریکانو طعمی ملایمتر از خود بروز بدهد.
دستهی سوم:
قهوههای همراه با شیر و خامه
برای تهیهی این نوع نوشیدنی به قهوهی اِسپِرسو شیر به شکل شیر گرمشده، شیر فوم (بخارپزشده)، خامه و شکلات هم اضافه میشود.
این خانواده پرجمعیتترین خانواده بین فامیل قهوهها است.
– ماکیاتو – Macchiato
«ماکیاتو» قهوهای است بر پایهی اِسپِرسو که به آن شیربخارپزشده اضافه میشود.
ماکیاتو دارای بالاترین نسبت اِسپِرسو به شیر در میان نوشیدنیهای ساختهشده با این مواد است -دو/سوم قهوهی اِسپِرسو و یک/سوم شیر بخارپزشده. هدف این است که شیر، طعم قهوه را تعدیل کند و در عین حال طعمی شیرین به آن اضافه کند، نه این که طعم آن را از بین ببرد. این نوشیدنی معمولاً با ریختن مقدار کمی شیر بخارپزشده مستقیماً در یک شات اِسپِرسو تهیه میشود.
خاستگاه نوشیدنی ماکیاتو کشور ایتالیا است. واژهی «ماکیاتو» در ایتالیایی در معنای «خالدار»، «لکهدار»، «نشاندار» به کار میرود. واژهی ماکیاتو اشاره به شکلهایی دارد که شیر بخارپزشده روی سطح قهوه ایجاد میکند.
ریشهی نامگذاری این نوشیدنی به یک باریستا در ایتالیا بازمیگردد که برای اولینبار برای تمایز دادن بین قهوهی بدون شیر اِسپِرسو و این نوشیدنی مبتنی بر اِسپِرسو اما همراه با شیر، به کار رفت و پس از آن همهگیر شد. اما این نامگذاری خیلی هم بیگذشته نبوده. در کشور پرتقال یک نوع نوشیدنی مرسوم قهوه وجود دارد با نام «کافه پینگادو» که «قهوه و چند قطره» معنی میدهد؛ همین شیوهی نامگذاری ایدهای شد برای انتخاب نام کافه ماکیاتو.
– کورتادو – Cortado
«کورتادو» قهوهای است بر پایهی «اِسپِرسو» که به آن شیر بخارپزشده اضافه میشود. نسبت اِسپِرسو به شیر در این نوشیدنی برابر است.
این برابری نسبت اِسپِرسو به شیر گرم موجب کاهش اسیدیتهی موجود در اِسپِرسو میشود. شیر مورد استفاده در کورتادو بخارپز است، اما مانند بسیاری از قهوههای ایتالیایی، «کفدار» و «بافتدار» نیست.
کورتادو از اسپانیا میآید، به احتمال زیاد از شهر مادرید، جایی که معمولاً در آن جا بسیار سِرو میشود.
واژهی «کورتادو» از فعل اسپانیایی «کورتار» در معنای «بریدن» گرفته شده و معنای «رقیقکردن» میدهد. مصرف این نوع نوشیدنی در کشورهای اسپانیایی و پرتغالی زبان رواج گستردهای دارد.
– کاپوچینو – Cappuccino
«کاپوچینو» قهوهای است بر پایهی «اِسپِرسو» که به آن شیر بخارپزشده به صورت فوم اضافه میشود. همچنین در انواع دیگر کاپوچینو به جای استفاده از شیر، از خامه و دیگر جایگزینهای شیر استفاده میشود. استفاده از پودر شکلات و دارچین هم در این نوع نوشیدنی رایج است.
در یکی از استانداردهای مرسوم کاپوچینو ترکیب چنین است: دو شات اِسپِرسو -گاهی یک شات، یک شات شیر گرم که روی آن را لایهای شیر بخارپزشده به صورت فوم و کمی پودر شکلات پوشانده است.
کاپوچینو بر حسب میزان شیر گرم و شیر بخارپزشدهی روی آن انواع مختلفی دارد.
خاستگاه این نوشیدنی برعکس نامش که ایتالیایی است، امپراتوری اتریش-مجارستان است.
در زمان جنگ جهانی اول سربازان درگیر در جنگ این نوشیدنی را با خود به ایتالیا آوردند. در ایتالیا بود که نام کاپوچینو بر آن نهاده شد. ریشهی این نام به یک فرقهی مسیحی کاتولیک در ایتالیا به نام «کاپوچین» میرسد که راهبانش معمولاً چهرهای رنگپریده دارند . ایتالیاییها رنگِ روی قهوهی کاپوچینو را که روی آن فوم شیر بخارپزشده گرفته است، مشابه رنگ چهرهی راهبان کاپوچین میدیدند و به همین دلیل نام کاپوچینو را بر این نوشیدنی گذاشتند.
این نوشیدنی به خصوص به عنوان نوشیدنی صبحانه در ایتالیا و امریکا محبوبیت بالایی دارد. نوشیدن کاپوچینو به دلیل لایهی فوم ضخیم و طعمدهندههای اضافی که میتوان به آن اضافه کرد، به مصرفکننده حس لذت و راحتی میدهد.
– فلت وایت – Flat white
«فلت وایت» قهوهای است بر پایهی «اِسپِرسو» که به آن«میکروفوم» -شیر جوشیده با حبابهای ریز به حالت براق و مخملی- اضافه میشود. فلت وایت مشابه «کافه لاته» است با این تفاوت که میکروفوم در فلت وایت کمتر از کافه لاته است. بنابراین نسبت قهوه به شیر در فلت وایت بیشتر است و این برتری این امکان را میدهد که طعم غالب در این نوشیدنی، قهوه باشد که توسط میکروفوم حمایت میشود.
این نوشیدنی از نیوزلند و استرالیا سرچشمه میگیرد.
– لاته – Latte
«لاته» قهوهای است بر پایهی «اِسپِرسو» که به آن شیر بخارپزشده اضافه میشود. نسبت اِسپِرسو به شیر گرم در این نوشیدنی یک/سوم اِسپِرسو و دو/سوم شیر گرم است. در لاتههای بزرگتر از دابل اِسپِرسو به جای اِسپِرسو استفاده میشود.
انواع آن شامل «موکا» با طعم شکلات یا جایگزینی قهوه با پایهی نوشیدنی دیگری مانند «چای ماسالا»، «ماته»، «چای ماچا»، «زردچوبه» یا «روبوس» هم وجود دارند. همچنین جایگزینهایی برای شیر وجود دارند مثل «شیر سویا» یا «شیر بادام» که میتوان از آنها استفاده کرد.
لاته شباهتهایی با نوشیدنیهای «کاپوچینو» و «کارامل ماکیاتو» دارد اما تفاوتهایی هم دارند. مثلاً لاته نسبت به کاپوچینو، شیر فوم کمتر، اما شیر داغ بیشتری دارد. یا لاته شیر جوشیدهشده دارد اما ماکیاتو فاقد آن است.
«کافه لاته» که اکثراً به صورت کوتاهشده، لاته گفته میشود یک واژهی ایتالیایی است که «قهوه و شیر» معنی میدهد. در کشورهای مختلف اروپایی متناسب با زبان آن کشور این نام میتواند متفاوت باشد. مثلاً در فرانسه Grand crème و در آلمان Milchkaffee نام دارد.
– موکا – Mocha
«موکا» نوع شکلاتی کافه «لاته» است. این قهوه در دستهی قهوههای گرم به حساب میآید اما میتواند به صورت سرد هم آن را سِرو کرد. این قهوه هم بر پایهی «اِسپِرسو» است که به آن شیر داغ و شکلاتِ اکثراً شیرین به صورت پودر اضافه میشود هر چند که با شکلات تلخ و شیر شکلاتی هم تهیه میشود.
این نوشیدنی معمولاً به جای سِرو در فنجان، در لیوان سِرو میشود.
نسبت اِسپِرسو مورد استفاده در این نوشیدنی یک شات است که به آن دو قاشق سوپخوری سس شکلاتی، خامهی همزده و شیر فوم اضافه میشود.
این نوشیدنی نوع سفیدی هم دارد که به «موکای سفید» مشهور است و مانند نوع اصلی دَمآوری میشود با این تفاوت که به جای شکلات معمولی از شکلات سفید در آن استفاده شده.
در کشور ایتالیا به این نوشیدنی «موکاچینو» هم میگویند که دلیل این نامگذاری شباهت این نوشیدنی با «کاپوچینو» است.
– آفوگاتو – Affogato
«آفوگاتو» یک دِِسر بر پایهی قهوه است و معمولاً در دستهی نوشیدنیهای قهوه قرار نمیگیرد. اما از آن جا که در فهرست کافهها وجود دارد، به معرفی آن میپردازیم.
آفوگاتو از ریختن یک شات اِسپِرسو روی یک پیمانه بستنی وانیلی به دست میآید که طعم بسیار لذیذی دارد.
در حالی که دستور دَمآوری آفوگاتو در ایتالیا کم و بیش استاندارد است و شامل یک پیمانه بستنی وانیلی است که روی آن یک شات اِسپِرسو قرار داده شده است، در رستورانهای اروپایی و امریکایی تفاوتهایی وجود دارد.
آفوگاتو به طور سنتی در ایتالیا affogato al caffe نامیده میشود که به معنای «غرق در قهوه» است. همانطور که گفته شد آفوگاتو در ایتالیا در فهرست دِسِرها قرار میگیرد اما در برخی رستورانها و کافههای خارج از ایتالیا در فهرست نوشیدنیها هم قرار داده میشود.
– قهوهی سرد – Iced Coffee
«قهوهی سرد» یک نوشیدنی قهوه است که سرد سِرو میشود. ممکن است با دَمکردن قهوه به طور معمول مانند «کاراف»، «فِرِنچ پِرِس» و غیره و سپس سِرو آن روی یخ یا شیر سرد تهیه شود یا با دَمکردن قهوه به شیوهی سرد تهیه شود. در دَمکردن داغ، شیرینکنندهها و طعمدهندهها ممکن است قبل از سردشدن اضافه شوند، زیرا سریعتر حل میشوند. قهوهی سرد را میتوان با شکرِ از قبل حلشده در آب هم شیرین کرد.
قهوهی سرد معمولاً در فهرست اکثر کافهها دیده میشود. قهوهی سرد معمولاً با قدرت بالاتری نسبت به قهوهی معمولی دَم میشود، زیرا با آبشدن یخ، قهوه رقیق میشود.
برای تهیه قهوهی سرد از یک یا دو شات اِسپِرسو به همراه یخ و همچنین شیر استفاده میشود. میتوان برای ایجاد طعمهای مختلف از طعمدهندهها و سیروپها در این ترکیب استفاده کرد.